"ملت" و یا Nation"" جزء مفاهیمی بوده که موضوع چالش و بحث فعالین و روشنفکران و همچنین دولتمردان در ایران و بخصوص آذربایجان بوده است  و همچنین از پارامترهای تعریفی اولیه یک جامعه می باشد که برخی از حقوق اساسی اعضاء ، منبعث از آن ، تعریف می گردد.

"ملت" در حوضه فلسفه و حقوق  سیاسی دارای تعاریف متفاوتی بوده که هر تعریف در حوزه خود مفهوم پیدا مینماید. لذا می بایست به تعریف و تبیین در حوزه مورد بحث بپردازیم.

مفهوم فلسفی "ملت" :

در فرهنگنامه لاروس "مجموعه افراد انسانی که در یک سرزمین زندگی می کنند و از نظر اصالت، تاریخ، آداب و سنن و غالبا موارد زبانی مشترک دارند" ، ملت نامیده می شود.

از نظر متفکران آلمانی، عوامل قومی، نژادی، زبان و مذهب در شکل گیری "ملت" نقش داشته که تاکید آنها بر مساله نژادی مبنای تبلیغ تیوری برتری نژادی قوم آریایی توسط حزب نازی قرار گرفت.

متفکران فرانسوی نیز علاوه بر عوامل قومی، نژادی، زبان و مذهب به اراده زندگی جمعی و منافع و آینده مشترک تاکید داشته اند.

در نگاه فلاسفه مارکسیست "ملت اجتماع بزرگی از افرادی است با شاخص های مشترکی نظیر زندگی اقتصادی، سرزمین، زبان، ویژگیهای روانی، آگاهی به وابستگی قومی، سنن و آداب و رسوم که شاخص اقتصادی از اهمیت بالایی برخوردار می باشد.

همانطورکه از تعاریف ارایه شده در مورد مفهوم "ملت" از سوی دیدگاههای مختلف با جهانبینی های متفاوت برمی آید، "ملت" مجموعه ای انسانی است که حول شاخص های مشترک ملموسی شکل می گیرد و این شاخص های "ملت" با توجه به جهانبینی آنان و در راستای آن تعریف می گردد. ولی آنچه که برجسته است، موارد مشترکی است که در اغلب این دیدگاهها به عنوان شاخصهای تشکیل دهنده "ملت" بیان می شود.

با نگاهی مجدد به تعاریف بالا به روشنی درمی یابیم که شاخصه های سرزمین، زبان، اصالت تاریخی و قومی، سنن و آداب و رسوم مواردی هستند که مستقل از دیدگاه و جهانبینی، مورد تایید وقبول اکثر متفکران و فلاسفه می باشند.

لذا با در نظر گرفتن این فصل اشتراک میتوان به یک تعریف فلسفی روشن از "ملت" رسید که آن "مجموعه ای انسانی با سرزمین مشترک، زبان یکسان، اصالت تاریخی و قومی واحد و آداب و رسوم جاری همسان" می باشد.

لذا منطبق بر این تعریف از لحاظ فلسفی ملت آذربایجان، ملت کرد مفهوم پیدا نموده و ملت ایران به علت عدم دارا بودن شرایط قالب فوق، موجودیت نمی یابد.

مفهوم سیاسی "ملت":

در فرهنگ لالاند "مجموعه اشخاصی که تشکیل یک دولت-کشور دهند و به عنوان یک کلیت اجتماعی مشخص در برابر حکومت در نظر گرفته شوند" ملت را تشکیل میدهند.

در توضیح این امر مفاهیمی سیاسی و حقوقی چون "دولت"، "کشور"، "دولت-کشور" مطرح میگردد که ناگزیر به تعریف آنها می باشیم.

"دولت" لایه ای است سیاسی که فرمانروایی طبقه ای بر طبقه دیگری را دارا میباشد و از نظر حقوق بین الملل با شخصیتی متمایز از طبقه تحت حاکمیت شناخته شده و به عنوان مفهومی که هویتی ثابت را منتقل نماید، مطرح نمی باشد. زیرا که با تغییر آن در جامعه ای، خصوصیات و شخصیت آن نیز تغییر می یابد.

"کشور" نیز به لحاظ سیاسی به مفهوم ناحیه از کره ارض می باشد که تحت حاکمیت "دولتی" خاص قرار دارد.

"دولت-کشور" از لحاظ حقوقی مجموعه ای است ارگانیک و سیاسی که قدرت سیاسی(مفهوم سیاسی دولت) و سرزمین (مفهوم سیاسی کشور) و طبقه تحت حاکمیت (مفهوم سیاسی ملت) در آن موجودیت یافته و حقوق سیاسی و اجتماعی فردی و جمعی در تامل با آن تعریف میگردد. البته در تعریف مفهوم "دولت-کشور"  زمینه ای وسیع برای تحقیق و بحث و گفتگو چه از لحاظ سیاسی و چه از لحاظ فلسفی وجود دارد ولی جهت پرداختن به بحث اصلی به همین اندازه اکتفا می کنیم .

در مورد مفاهیم سیاسی باید گفت که این مفاهیم و حوزه شمولیت آنها حقوقی و قراردادی می باشد به صورتی که در طول تاریخ و گذر زمان و اتفاقات و... دچار تغییر و تحول اساسی شده و میگردند.

با توجه به مباحث فوق به روشنی میتوان به تفاوتهای ریشه ای در زمینه مفهوم "ملت" از دو منظر فلسفی و سیاسی پی برد و با توجه به این امر، یک فرد می تواند از لحاظ فلسفی ملیت آذربایجانی یا کردی داشته و از لحاظ سیاسی دارای ملیت ایرانی باشد.

uymaz_azdem@yahoo.com