در تاریخ 19 خرداد 1385 بیانیه ای از سوی جبهه مشارکت ایران اسلامی مناطق آذربایجان شرقی، غربی و اردبیل در مورد وقایع و حرکت مدنی اخیر مردم آذربایجان منتشر شد که در جای خود جالب و قابل تامل بود. قابل تامل بجهت مطالب بسیاری که برای اولین بار از سوی این حزب سیاسی مطرح میشود چراکه تا به حال به صورت کلی مطرح بوده و در عمل نیز نقیض آن مشاهده میشد. حزبی که به مدت 8 سال بازوی اجرایی و 4 سال بازوی مقننه کشور را دردست داشت.

در این میان ضروریست نکاتی چند در مورد متن بیانیه منتشره و دلایل انتشار آن مورد  توجه فعالین جنبش مدنی آذربایجان  و مخصوصا اعضاء حزب مشارکت قرار گیرد که چه بسا در تحولات آتی و پیگیری حقوق مردم امکان همراهی احزاب مستقل با حرکت مردم آذربایجان در صورت تفاهم اولیه  فراهم گردد.

در ابتدای بیانیه تحلیلی ارایه شده سعی شده تا جنبش مدنی مردم آذربایجان، یک جنبش سطحی نشان داده شود که امکان ختم آن در صورت تدبیر به موقع مسیولین به راحتی وجود داشت. در واقع  ناکارآمد نشان دادن اقدامات حزب رقیب، هدف این قسمت از بیانیه بوده ونه شناخت دقیق حرکت مردم. سپس در بدنه بیانیه،  پس از نگاهی تاریخی به ابعاد گوناگون حیات آذربایجان، مطالبات و خواسته های اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی مردم منطقه و حقوق پایمال شده آنها مورد کنکاش و در نهایت تایید قرار میگیرد. و چه زیباست که حزبی کشوری خواسته ها و حقوق از دست رفته مردم منطقه ای از کشور را مورد تجزیه و تحلیل قرار داده و بر محق بودن انها صحه گذارد.

جنبش مدنی آذربایجان و گسترش اعتراضات و پیگیری حقوق حقه مردم همه را می توان  در راستای دموکراسی خواهی و هویت طلبی  معنی کرد،اکثر حقوق از دست داده مانند : آموزش زبان مادری، رسانه ها، اقتصاد، حق تعیین سرنوشت و  ... در زیر سایه دموکراسی قابل تحقق میباشند همانظور که به عنوان مثال در سوییس و سوید میتوان مشاهده کرد. پس تمامی خواسته های مردم زیر سایه دموکراسی و هویت طلبی قابل تحقق خواهد بود حتی سیستم های فدرال و خودمختار، مهم خواست مردم منطقه است. دموکراسی برپا شده بر هویت یک مردم میتواند ضامن خوشبختی ملت باشد و استبداد در هر شکل و رنگ آن مترود خواهد بود(حتی اگر بر پایه هویت ملی شکل گیرد). در این سیر ما شاهد حرکتها و بیانیه ها و گفتمانهایی هستیم که داعیه رهبری حرکت را داشته و بعضا در بوجود آمدن آن نیز نقشی داشته اند، ولی متاسفانه بعضا یا از اعتقاد به دموکراسی سر باز زده و یا در صورت بیان اعتقاد به دموکراسی در عمل و رفتار نقیض آنرا نشان میدهند. در ذیل سعی شده چگونگی و روند حرکت و نقصانهای آن مورد اشاره قرار گیرد و نه چرایی آن، چون چرایی آن می بایست از طرف حاکمیت و طرف مقابل مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد و بر ما عیان است.